Khi chọn cái tên Ai+Di cho Công ty, tôi không chỉ nghĩ đến chuyện đặt một cái brand cho kêu. Với tôi, đó là một tuyên ngôn.
AI – artificial intelligence – trí tuệ nhân tạo, đại diện cho sức mạnh tính toán khổng lồ của máy móc. DI – Devine Intelligence – Trí tuệ của Vũ trụ, của những quy luật bất biến, của minh triết mà con người đã cố gắng chạm tới qua nhiều nghìn năm, trong đó có Kinh Dịch; Numerology.
Tôi tin rằng: AI chỉ thật sự hữu ích khi nó biết “cúi đầu” trước những quy luật của Vũ trụ, trước Minh Triết mà con người đã đúc kết, chứ không phải là kết quả thống kê của dữ liệu và thuật toán.
Kinh Dịch không phải bói toán, mà là bản đồ của sự vận động, là một hệ thống ký hiệu hóa sự vận hành của con người, xã hội, giúp chúng ta hiểu quy luật biến đổi để hành xử thuận thời, thuận đạo, cân bằng.
Đằng sau các quẻ, các hào, là một logic rất sâu về sự thay đổi. Nhìn bằng con mắt của một người làm công nghệ, tôi thấy Kinh Dịch như một “framework triết học” để đọc hiểu các mô hình phức tạp: con người, xã hội, kinh tế, văn hoá, tổ chức… Mà khi vận hành AI, chúng ta nhất định phải thiết lập một framework chuẩn. Đó phải là bước đầu tiên, trước khi bước đến các bước khác
AI mạnh về tính toán, nhưng yếu về lý luận đạo lý (khung đạo đức)
Ngày nay, AI có thể đọc hàng triệu trang tài liệu, phân tích dữ liệu trong nháy mắt, lập trình, vẽ hình, tóm tắt báo cáo, trò chuyện với chúng ta như một người. Nhưng AI vẫn có những điểm yếu rất rõ:
* Nó không có trải nghiệm sống, không có nỗi đau, không có sự dằn vặt, không có hành trình trưởng thành như con người.
* Nó không có trực giác đạo lý, không tự biết điều gì là “nên” hay “không nên”, nếu chúng ta không định nghĩa cho nó.
* Nó rất giỏi ngoại suy từ dữ liệu quá khứ, nhưng lại dễ bị lạc lối trước những câu hỏi về ý nghĩa, giá trị, hướng đi dài hạn.
Chính vì thế, nếu chúng ta tin rằng AI sẽ giải quyết được mọi thứ, chúng ta đang trao quyền quá nhiều cho một thứ trí tuệ chưa có Minh triết. Điều này chắc chắn sẽ dẫn đến sự đổ vỡ mang tính nền tảng về lâu dài.
Kết hợp AI với Minh Triết-Quy luật: tạo ra “dòng chảy mềm trí tuệ”
Trong tầm nhìn Ai+Di, tôi không muốn xây một hệ thống AI “biết hết”, mà muốn tạo ra một “dòng chảy mềm trí tuệ” – nơi:
* AI đảm nhận phần nặng nhọc: phân tích, thống kê, mô phỏng, tối ưu, gợi ý phương án.
* DI đảm nhận vai trò khung định hướng: đối chiếu những gì AI đề xuất với những nguyên lý bất biến của quy luật Vũ trụ rút ra từ Minh triết ngàn xưa.
Ví dụ rất đơn giản:
* AI có thể giúp bạn tối ưu lợi nhuận, giảm chi phí, tăng tốc tăng trưởng.
* Nhưng DI sẽ đặt câu hỏi:
* Cách tối ưu đó có tạo ra bất công không? Có dẫn đến cân bằng không?
* Có làm tổn thương môi trường, xã hội hay con người không?
* Có đi ngược lại quy luật “hợp thì tồn, tham thì bại”, “cực thịnh thì suy” hay không?
Nhìn theo quy luật chúng ta nhìn thế – thời – xu hướng, không chỉ nhìn kết quả ngắn hạn. Khi chúng ta đem những nguyên lý này vào thiết kế hệ thống AI, chúng ta sẽ có:
* Các mô hình không chỉ “đúng về mặt dữ liệu”, mà còn hợp đạo lý và bền vững về dài hạn.
* Các quyết định không chỉ dựa trên “cái gì có lợi ngay”, mà còn cân nhắc “cái gì không phá vỡ cân bằng lâu dài”.
Đó chính là “dòng chảy mềm trí tuệ”: AI là lực, Minh Triết là hướng; AI là dòng nước mạnh, DI là bờ và lòng sông.
Thức tỉnh con người trong kỷ nguyên mới
Nghe nói đến AI, nhiều người lo con người sẽ bị thay thế. Tôi thì nghĩ khác: Nếu biết dùng đúng cách, AI sẽ buộc con người quay về với câu hỏi cốt lõi: “Rốt cuộc, con người hơn máy ở điều gì?”
Khi AI làm tốt hơn chúng ta ở phân tích, tính toán, sản xuất nội dung, chúng ta buộc phải phát triển những thứ mà AI khó có thể sở hữu:
* Khả năng suy tư về ý nghĩa và giá trị sống.
* Khả năng cảm nhận cái đẹp, cái thiện, cái đúng trong hoàn cảnh cụ thể.
* Khả năng sống tỉnh thức, biết mình đang làm gì, và vì cái gì.
Minh Triết trong Kinh Dịch không phải là mớ khái niệm cao siêu dành cho các học giả cổ. Nó có thể trở thành la bàn nội tâm cho mỗi người trong thời đại công nghệ: giúp ta hiểu khi nào nên tiến, khi nào nên lùi; khi nào nên giữ, khi nào nên bỏ; khi nào nên bền bỉ, khi nào nên thay đổi.
Khi kết hợp Minh Triết này với sức mạnh của AI:
* AI giúp chúng ta nhìn thấy nhiều hơn, nhanh hơn.
* DI giúp chúng ta chọn lọc, thấu hiểu và hành động đúng hơn.
Con người không bị AI thay thế, mà được nâng cấp về chất lượng ý thức.
Ai+Di: một lời cam kết, không chỉ là một cái tên
Với tôi, Ai+Di là lời cam kết cá nhân:
Tôi không làm AI chỉ để chạy theo trào lưu, mà để tìm cách đưa trí tuệ nhân tạo đi cùng với Minh triết của Vũ trụ, đặc biệt là Minh triết Phương Đông.
Trong mọi giải pháp, mọi sản phẩm, tôi luôn tự hỏi:
* Cái này có giúp con người tự chủ hơn, tỉnh táo hơn, hay chỉ làm họ lệ thuộc vào máy móc hơn?
* Nó có tôn trọng quy luật cân bằng, hài hòa hay chỉ nhắm vào tăng trưởng một chiều?
* Nó có giúp người dùng hiểu mình hơn không, hay chỉ đẩy họ vào vòng xoáy thông tin và tiện lợi?
Nếu chúng ta làm được điều đó, AI không còn là nỗi lo, mà trở thành một dòng chảy mềm trí tuệ, nhẹ nhàng nhưng bền bỉ, giúp con người thức tỉnh và phát huy hết sức mạnh trong kỷ nguyên mới.
Và đó chính là lý do, trong cái tên Ai+Di, AI luôn đi cùng DI – để nhắc tôi, và những người đồng hành, rằng trí tuệ tính toán phải luôn đi cùng trí tuệ vũ trụ (chính là Minh triết). Chỉ khi đó, công nghệ mới thật sự phục vụ con người.
Gửi phản hồi